Kristalloqrafiya
Kristalın daxili quruluşu elementar özəkin (a, b, c tilləri və α, β, γ bucaqları) fəzada təkrarlanması ilə yaranır. Simmetriyaya görə 7 kristal sistemi, mərkəzləşməyə görə isə 14 Brave qəfəsi var. Terminlərin izahı üçün lüğətə baxın.
14 Brave qəfəsi (3D)
Fırladın və yaxınlaşdırın · a b c oxları · narıncı nöqtələr – mərkəzləşmə
Kubik · Üz mərkəzli (F)
6 üzün mərkəzində əlavə nöqtə – ən sıx yığılma (koordinasiya ədədi 12).
- Tillər
- a=1 b=1 c=1
- Bucaqlar
- α=90° β=90° γ=90°
- Nöqtə / hüceyrə
- 4
Triklin
Monoklin
Rombik
Tetraqonal
Heksaqonal
Triqonal
Kubik
P – sadə, I – həcm mərkəzli, F – üz mərkəzli, C – baza mərkəzli, R – romboedrik. Cəmi 14.
7 kristal sistemi
| Sistem | Tillər | Bucaqlar | Minimal simmetriya | Minerallar |
|---|---|---|---|---|
| Triklin | a ≠ b ≠ c | α ≠ β ≠ γ ≠ 90° | Yalnız 1 və ya 1̄ | albitmikroklindistenturkuaz |
| Monoklin | a ≠ b ≠ c | α = γ = 90° ≠ β | Bir 2-tərtibli ox və ya müstəvi | ortoklazgipsmuskovitepidot |
| Rombik | a ≠ b ≠ c | α = β = γ = 90° | Üç qarşılıqlı perpendikulyar 2-tərtibli ox/müstəvi | olivinbarittopazaraqonit |
| Tetraqonal | a = b ≠ c | α = β = γ = 90° | Bir 4-tərtibli ox | rutilkassiteritsirkonxalkopirit |
| Triqonal | a = b ≠ c (və ya romboedr a = b = c) | γ = 120° (romboedrdə α = β = γ ≠ 90°) | Bir 3-tərtibli ox | kvarskalsithematitturmalin |
| Heksaqonal | a = b ≠ c | α = β = 90°, γ = 120° | Bir 6-tərtibli ox | berillapatitqrafitmolibdenit |
| Kubik | a = b = c | α = β = γ = 90° | Dörd 3-tərtibli ox (kub diaqonalları) | halitpiritalmazflorit |
Simmetriya elementləri
Simmetriya elementi kristalı özü ilə üst-üstə salan əməliyyatdır. Kristallarda yalnız 2, 3, 4 və 6-tərtibli oxlar mümkündür (5-tərtibli ox fəzanı boşluqsuz doldura bilməz). Bütün mümkün birləşmələr 32 nöqtə qrupu (kristal sinfi) verir.
2-tərtibli ox (2)
180° dönmə kristalı özü ilə üst-üstə salır.
3-tərtibli ox (3)
120° dönmə – triqonal kristallarda tək əsas oxdur.
4-tərtibli ox (4)
90° dönmə – tetraqonal və kubik kristallarda.
6-tərtibli ox (6)
60° dönmə – heksaqonal kristalların əsas oxu.
Simmetriya müstəvisi (m)
Kristalı güzgü kimi iki eyni hissəyə bölür.
İnversiya mərkəzi (1̄)
Hər nöqtə mərkəzdən keçib əks tərəfdə eyni məsafədə təkrarlanır.