Birləşmiş minerallar
Minerallar təbiətdə tək deyil, dəstə ilə rast gəlinir. Hər kartdakı kristallar birlikdə böyüyən (paragenez) minerallardır.
Qranit
Maqmatik süxur
Yer qabığının ən yayılmış dərinlik süxuru. Kvars (şəffaf-boz), çöl şpatı (çəhrayı-ağ) və slyudalar (parıltılı pulcuqlar) qarışığıdır.
KvarsOrtoklazAlbitMuskovitBiotit
Azərbaycanda: Kiçik Qafqaz qranitoid massivləri (Murovdağ, Daşkəsən)
Pegmatit
Maqmatik – iri kristallı
Maqmanın son mərhələsində yavaş soyuyan qalıq məhlulun məhsulu: kristallar metrlərlə ölçüdə ola bilir. Litium, berillium və nadir daşların əsas mənbəyidir.
Skarn (Daşkəsən tipi)
Kontakt-metasomatik
Maqmatik intruziya əhəngdaşı ilə təmasda olarkən yaranır. Qranat, epidot və piroksen zonası dəmir və mis filizi ilə müşayiət olunur.
AlmandinEpidotDiopsidMaqnetitKalsitXalkopirit
Azərbaycanda: Daşkəsən dəmir-kobalt yataqları
Polimetal hidrotermal damar
Hidrotermal
Qurğuşun, sink və mis filizlərinin kvars-barit-kalsit matrisi ilə birgə damarı. Filizin flotasiya ilə zənginləşdirilməsi bu assosiasiyaya əsaslanır.
QalenitSfaleritPiritXalkopiritKvarsBaritKalsit
Azərbaycanda: Filizçay, Gədəbəy
Misin oksidləşmə zonası
Çökmə / supergen
Sulfid filizləri yer səthində oksidləşəndə yaranan parlaq yaşıl-mavi-qırmızı minerallar toplusu. Filiz axtarışında 'dəmir papaq' kimi işləyir.
MalaxitAzuritKupritXrizokollaYerli mis
Azərbaycanda: Gədəbəy, Naxçıvan mis yataqları
Qızıl-kvars damarı
Hidrotermal
Qızıl əsasən kvars damarlarında pirit və arsenopirit ilə birgə tapılır; sulfidlər qızıl axtarışının göstəricisidir.
Azərbaycanda: Gədəbəy, Çovdar, Söyüdlü
Duz çöküntüsü (evaporit)
Çökmə
Dəniz və göl sularının buxarlanması ilə ardıcıllıqla çökür: əvvəl karbonat və gips, sonra halit, ən sonda kalium-maqnezium (silvin, karnallit) və bor duzları.
HalitSilvinKarnallitGipsAnhidritBoraks
Azərbaycanda: Duzdağ (Naxçıvan), Abşeron duz gölləri
Bazalt jeodası (agat–ametist–seolit)
Vulkanik boşluq
Bazaltdakı qaz boşluqlarında kalsedon divarı, sonra ametist druzası və seolit-kalsit lifləri ardıcıl çökür.
Azərbaycanda: Kiçik Qafqaz vulkanitləri
Mərmər və serpentinit
Metamorfik
Əhəngdaşı və dolomitin metamorfizmi mərmər yaradır; maqneziumlu suxurlarda talk, tremolit və serpentin əmələ gəlir.
KalsitDolomitTalkTremolitSerpentin
Azərbaycanda: Naxçıvan mərmərləri; Göyçə–Kəlbəcər ofiolitləri
Kimberlit borusu
Ultrabazit maqma
Mantiyadan almazı yer səthinə çıxaran vulkanik boru. Pirop qranatı və ilmenit almaz axtarışının indikator mineralları sayılır.
Dəmir filizi ardıcıllığı
Hidrotermal / çökmə
Maqnetitin oksidləşməsi ilə hematit, daha sonra dəmir hidroksidləri (getit) və siderit əmələ gəlir – filizin emal üsulu buna görə seçilir.
MaqnetitHematitSideritGetit / Limonit
Azərbaycanda: Daşkəsən
Metamorfik şist (Barrov zonaları)
Metamorfik
Temperatur və təzyiq artdıqca gil süxuru ardıcıl olaraq muskovit, qranat, staurolit, disten və sillimanit zonalarına keçir.
Seolit–prehnit dəstəsi
Hidrotermal (bazalt boşluqları)
Bazalt qaz boşluqlarında aşağı temperaturlu məhlullardan seolitlər, apofillit və prehnit ardıcıl kristallaşır. Kristal qəfəsindəki kanallar seolitləri təbii molekulyar ələk edir.